Somalië en Somaliland liggen in een zeisvorm langs de kust van de Hoorn van Afrika. Deze landen zijn ruim vijftien keer zo groot als Nederland (637.657 km2) maar relatief dun bevolkt (10.7 miljoen inwoners, naar gegevens van de VN over 2005). Het klimaat is heet en arm aan neerslag, vooral in het noorden. Regen valt vooral aan de kust – de gemiddelde jaarneerslag is ca. 280 mm. en de gemiddelde temperatuur 24 a 30 graden. Een groot deel van het Somalisch landschap bestaat uit droge savannen en halfwoestijnen; tweederde van het land is niet geschikt voor landbouw of intensieve veeteelt.

De oorspronkelijke bevolking van dit gebied bestond dan ook grotendeels uit nomadische herders: nog rond 1970 was het enige thuis voor driekwart van de bevolking die plek waar op dat moment de kamelen, runderen, schapen en geiten geweid konden worden. Er waren ook mensen die zich op een vaste plaats vestigden (vooral in het zuidelijke deel van het land) en daar het land bewerkten, maar zij vormden toen nog een bevolkingsgroep op wie door de trotse nomaden min of meer neergekeken werd.

Somaliërs in Nederland

Per 1 januari 2006 wonen er 19.893 Somaliërs in Nederland. Hiervan zijn 10.641 man en 9.252 vrouw. De eerste generatie (zelf in Somalië geboren of tenminste één van de ouders) bestaat uit 13.691 mensen met een gemiddelde leeftijd van 30,9 jaar. De tweede generatie (in Nederland geboren, maar met tenminste één ouder in Somalië geboren) bestaat uit 6.202 kinderen met een gemiddelde leeftijd van 5,7 jaar (CBS Statline, 2007).

Tabel 1. Aantal Somaliërs in Nederland, 1996-2007

* voorlopige cijfers

Bron: CBS Statline

Tabel 2. Aantal Somaliërs per stad (> 100.000 inwoners)

Bron: CBS Statline

Sinds 2001 is het aantal Somaliërs in Nederland afgenomen. Dit komt omdat steeds meer Somaliërs naar Groot-Brittannië vertrekken. Veel Somaliërs in Nederland zijn gefrustreerd door de trage bureaucratie in Nederland, waardoor het starten van een opleiding, baan of een eigen onderneming zeer moeizaam verloopt. In Groot-Brittannië liggen op dit gebied meer kansen. Zo worden Somalische diploma’s sneller erkend in Engeland, waardoor hogeropgeleiden sneller aan een baan komen (Van den Reek & Hussein, 2003).

Ook vormt de taalbarrière en het verschil tussen de eigen en Nederlandse cultuur een belemmering. Bovendien wonen veel familieleden van Nederlandse Somaliërs in Groot-Brittannië waardoor de drempel om het Kanaal over te steken laag is.

De meeste Somaliërs in Nederland zijn geconcentreerd in de steden Rotterdam, Den Haag en Amsterdam. Opvallend is ook het grote aantal Somaliërs in Brabantse steden als Tilburg en Eindhoven (zie tabel 2). Somaliërs in Nederland vormen een vrij homogene groep. De meeste zijn afkomstig uit de steden in Somalië, zijn redelijk goed opgeleid en hadden voldoende geld om hun reis naar Europa te bekostigen (Ministerie van BZK, 2000).

Binnen West-Europa was Groot-Brittannië het land waar de meeste Somaliërs in de jaren negentig naar toe vluchtten. Somalië was ooit een Britse kolonie en daarom beheersen veel Somaliërs de Engelse taal. Nederland staat op de tweede plaats wat de opvang van Somaliërs betreft.

Tabel 3. Asielaanvragen van Somaliërs in Nederland 1990-2006

Bron: CBS Statline

Maatschappelijke kwesties binnen de Somalische gemeenschap in Nederland:

Clans

Somaliërs komen in Nederland in een totaal andere cultuur terecht dan ze van huis uit gewend zijn. De Somalische gemeenschap is onderverdeeld in clans, gebaseerd op familieverwantschap. In Somalië bestaat een clanfamilie uit een groot aantal groepen in een omvangrijk geografisch gebied en functioneert daar als hoogste vorm van sociale en juridische ordening. In Somalië en Somaliland worden zes clangroepen onderscheiden, die onderling weer verdeeld zijn in subclans.

Eenmaal in Nederland komen Somaliërs terecht in een zeer geïndividualiseerde samenleving waar zelfredzaamheid van groot belang is. Dit zorgt nogal eens voor de nodige problemen. Overigens houden ouderen meer vast aan de clantradities dan de jongere generatie. Deze laatste lijken meer afstand te nemen van de tradities en sociale patronen uit het moederland, wat nogal eens tot botsingen leidt met de eigen familie (Ministerie van BZK, 2000).

Qat

Somalië wordt vaak ook in één adem genoemd met qatgebruik. Qat zijn blaadjes die zo vers mogelijk gekauwd worden en ongeveer hetzelfde effect geven als amfetamine (speed). In Somalië en Somaliland is qatgebruik (vooral onder mannen) een volkomen normaal gebruik, en in Nederland gebruiken mannen qat in zogenaamde qathuizen. De qat wordt enkele malen per week overgevlogen vanuit Kenia. Frustratie vanwege de eigen leefsituatie in Nederland leidt vaak tot veel qatgebruik. Hierdoor vermindert de productiviteit vanwege lusteloosheid. Sommige zware gebruikers komen in geldproblemen.